GEZEGENLERİN
TAKİBİ
http://www.kandilli.boun.edu.tr/astronomy/buay/GT_150110.html
AY'IN
YAPISI.
Ay Nasıl Bir
Cisim.
30-40 yıl
öncesine kadar
hepimiz Ay'ın
yeraltı yapısını
merak ederdik.
Ay''da deprem
oluyor mu?
Deprem oluyorsa,
yaşadığımız
gezegendeki
depremlere
benziyor mu?
Bütün bu
soruların
yanıtları NASA''
nın Ay'a iniş
programının
sayesinde
açıklığa
kavuştu.
Apollo
12.14.15.16 ve
17 Programları
dahilinde Ay''a
yapılan uzay
yolculuklarında;
Ay''da jeofizik
sismograf
istasyonları
kuruldu.
Beş ayrı noktada
kurulan bu
deprem kayıt
cihazları Güneş
enerjisi ve
nükleer pille
çalışıyor. Ve
sürekli deprem
kayıtlarını
kaydederek
dünyaya
gönderiyor.
Amaç, Ayın
içyapısını
ayrıntılı olarak
ortaya çıkarmak.
Elde edilen
veriler
yaşadığımız
yerküre deki
deprem kayıt
cihazlarındaki
kayıtlarla
benzerlik
taşıyıp
taşımadığını
belirlemek ve
Ay'da neler
oluyor sorusuna
yanıt bulmaktır.
Başardılar mı?
Evet.
Yer Küre''deki
depremler dev
boyutlu dinamik
süreçlerin bir
sonucuydu. Ay
görünürde aktif
yanardağların ve
sürekli
hareketli aktif
fayların
bulunmadığı,
milyonlarca
yıldır değişim
göstermeyen bir
gökyüzü
parçasıdır. Buna
rağmen Ay'da
kurulan her
deprem kayıt
istasyonu
(cihazı) yılda
ortalama olarak
600 -3000
arasında Ay
sarsıntısı
(depremi)
kaydediyor.
Bilim adamlarını
şaşırtan bu
depremlerin
çoğu, Richter
ölçeğine göre,
2''den küçük
minik
depremlerdir. Bu
da Ay'da
Atmosfer ve
okyanusların
bulunmaması
demektir. Ay''daki
yer gürültüsünün
olağanüstü
sessiz olduğunu
gösterir.
Ay'daki deprem
istasyonlarında
kaydedilen
sarsıntıların
sismogram
kayıtları üç
değişik
türdedir.
Birinci tip
deprem
kayıtları;
Deprem odağı Ay
içinde( yarıçapı
1740 km)
derinlikleri
ise 600-900 km.
arasında derin
odaklı yer
sarsıntılarıdır.
Bu depremler
Ay''ın
yörüngesinin
Yerküre''ye en
yakın olduğu
birkaç günlük
sürede
kaydedilmişlerdir.
Ve 14.gün
sürelidir. Buda
Yerküre''nin Ay
üzerindeki
kütlesel çekimi,
derin
depremsel-enerji
boşalımlarının
meydana
gelmesini
tetiklediği
anlamına gelir.
İkinci tip
deprem
kayıtları;
Ay''ın sığ
kesimlerinde
meydana
gelmektedir. Bu
tür Ay
sarsıntıları
derin odaklı
sarsıntılar
kadar sık
kaydedilmez. Ve
Ay''ın
yüzeyindeki
dağılımları
düzenli bir
görüntü
sergilemez.
Yerküredeki
depremler gibi
Ay kabuğunu
oluşturan
kayaların
tektoniğine
bağlı elastik
gerilimin
boşalmasından
kaynaklandığı
kabul
edilmektedir. Bu
kabul doğru ise;
Ay''da yeraltı
suyu
bulunmaktadır.
Ya''da Ay
yüzeyinin aşırı
sıcakla aşırı
soğuk arasında
gidip gelen
küçük
kırılmaların
sonucudur.
Üçüncü tip
deprem kayıtları;
Gerek doğal,
gerekse
yapay gök
cisimlerinin
Ay''ın
yüzeyine
çarpmasından
kaynaklanan
depremlerdir.
Göktaşları
düşmeleri
vb. Ay''daki
sismograf
istasyonları
Ay yüzeyine
çarpan
göktaşlarını
1000.
kilometre
uzaktan bile
kolayca
ayırt
edebilecek
üstün
teknolojiye
sahiptir.
Ayrıca bu
deprem kayıt
istasyonları
Ay''a düşüp
parçalanan
Uzay
araçlarının
çarpışma
hızlarını da
kaydetmektedir.
Ve
çarpmaların
yerleri de
net
kaydedilmektedir.
Aydaki
depremlere
ait
sismogram
kayıtları
Dünya'da
kaydedilen
deprem
kayıtlarına
benzememektedir.
Ayda
kaydedilen
depremler
sonucu Ay''ın
yapısı(yeraltı
yapısı)
ortaya
çıkarıldı.
Ve Ay''ın
büyük
çoğunluğu
kaya
olduğunu
gösterdi.
Dış kabuk
kaya ..60
kilometre
kalınlıktadır.
Bunun
altında 1000
kilometre
kalınlığında,(yumuşak
kaya ) Daha
yoğun bir
katı manto
yer
almaktadır.
Manto sıvı
olmayan,
fakat daha
yumuşak olan
çekirdek
bölümü
vardır.
Yaşadığımız
yerküremizin
iç yapısına
hiç
benzemez.
Ay''daki
depremler
gezegenimizdeki
yer
sarsıntılarından
tümüyle
ayrıdırlar
ve
farklıdırlar.
Ay
deprem
istasyonlarında
ikincil
dalgalar
S- dalgaları
ve yüzey
dalgaları
genellikle
yerkürede
oluşan ve
kaydedilen
S- dalgaları
gibi
belirginde
değildir.
Kaynak:
Bruce A.Bolt
Depremler
/
Eartbguakes
TUBİTAK
yy.2008
2009
